Table of Contents
Kripto paralardaki ve DeFi’deki yükseliş, herkes için ciddi bir kâr potansiyeli sunuyor. Ancak büyük fırsatlar büyük riskleri de beraberinde getirir. Kripto alanı aynı zamanda yatırımlarınızı riske atabilecek tehlikeli kötü niyetli aktörlere de ev sahipliği yapıyor. Bu makale, kripto cüzdanınızı güvende tutmanın ve yatırımlarınızı korumanın güvenilir yollarını sunuyor.
Kripto varlıklarınızı güvende tutmanın önündeki temel riskler
Kripto söz konusu olduğunda işler genel olarak üç şekilde ters gidebilir - şunları yaşayabilirsiniz:
- dolandırıcılık amaçlı bir alım satımda fonlarınızı kaybetmek
- hesabınızı kaybetmek
- kripto cüzdanınızı kaybetmek
Bunlara ayrıntılı olarak bakalım.
1. Dolandırıcılık amaçlı bir alım satımda fonlarınızı kaybetmek
Kripto fonlarını kaybetmenin yaygın yollarından biri, bir rug pull’a kurban gitmektir. Proje sahiplerinin fon topladıktan sonra vaat ettiklerini yerine getirmeden ortadan kaybolduğu özel bir çıkış dolandırıcılığı olan rug pull’lar kriptoda yeni değil. Binlerce yatırımcı, kurucuların bu vurgun düzeninde milyonlarca dolarla ortadan kaybolduğu çeşitli dolandırıcılık projelerine para yatırarak kayıp yaşadı. Örneğin Evolved Apes’in yaratıcıları, birincil ve ikincil satışlardan elde edilen 2 milyon doların üzerindeki geliri başka yöne aktardı.
2. Hesabınızı kaybetmek
Merkezi bir kripto para borsasında alım satım yapıyorsanız hesabınızın kontrolünü iki şekilde kaybedebilirsiniz. Birincisi, oltalama (phishing) yoluyla hassas bilgilerinizi farkında olmadan ifşa edebilirsiniz. Oltalama, dolandırıcıların insanları hesap bilgilerini açık etmeye ikna edip fonlarını çalmak için kullandığı çok eski bir düzendir.
Oltalama şöyle işler: dolandırıcı, gerçek bir kripto cüzdanın benzeri ama sahte bir sürümünü oluşturur ve sahte ödüller ya da hediyeler almanız için sizi giriş yapmaya ikna eder. Böylece gizli bilgileriniz ifşa olur. Bu veri ihlali saniyeler içinde gerçekleşebilir ve dolandırıcıların dijital varlıklarınızı çalmasına olanak tanır.
Hesabınıza erişimi büyük bir hack yüzünden de kaybedebilirsiniz. Merkezi kripto pazar yerleri kötü niyetli saldırılara uğrayabilir ve nadir olsa da başarılı bir hack, çoğu kullanıcının tüm kripto varlıklarını tek seferde kaybetmesi anlamına gelebilir. Kötü amaçlı yazılım saldırılarının riski, “anahtarlar sizin değilse, coin’ler de sizin değil” şeklindeki meşhur sözün temelini oluşturur. Gem Wallet gibi non-custodial (saklamasız) kripto cüzdanlarda bu risk çok daha düşüktür.
3. Kripto cüzdanınızı kaybetmek
Kripto cüzdan kayıpları merkeziyetsiz kripto borsalarına özgüdür, çünkü işlemler web 3.0 cüzdanları üzerinden yürür. Merkezi platformların aksine merkeziyetsiz borsalar, platformlarına bir kripto cüzdanla bağlanmanıza, alım satım yapmanıza ve bağlantıyı kesmenize izin verir. Burada varlıklarınızın ve onların saklandığı kripto cüzdanın tam kontrolü sizdedir.
Kripto cüzdanınızın tam kontrolü sizde olsa da, seed phrase’inizi (kurtarma kelimeleri) - her kripto cüzdanla birlikte gelen 12 ya da 24 kelimelik ifadeyi - ifşa ederseniz yine de tüm varlıklarınızı kaybedebilirsiniz. Ayrıca bu ifadeyi yazıp düzgün biçimde saklamazsanız, mevcut cihazınıza erişiminizi kaybettiğinizde kripto cüzdanınıza başka bir cihazdan erişemezsiniz. Kripto cüzdanınızı kaybetmek bu üç kaybın en kötüsü olabilir, çünkü kripto cüzdan sağlayıcınızın hesabınıza arka kapıdan erişimi yoktur.
İşlemlerinizi nasıl güvence altına alırsınız
Şimdi kriptoda ve DeFi’de bu üç yaygın kayıptan nasıl kaçınacağınızı adım adım anlatalım.
1. Fonlarınızı güvence altına alın
Dolandırıcılık amaçlı alım satımlara karşı korunmak için projenin kapsamlı bir temel analizini yapmak kritik önemdedir. Bu analizin parçası olarak, araştırmanızı yaparken göz önünde bulundurmanız gereken üç şey:
Vizyon ve yol haritası: Vizyonları ve yol haritaları hakkında bilgi edinmek için projenin whitepaper’ını (varsa) ve topluluk forumlarını mutlaka inceleyin. Herhangi bir projenin yaşayabilirliği, vizyona ve uygulama planına bağlıdır. Launchpad’ler ve diğer girişimler aracılığıyla içerik üreticilerini ve topluluğu destekleme planlarının bulunması büyük bir artıdır.
Tokenomics: projenin temel ekonomisini ifade eder. Toplam arz, dolaşımdaki miktar, dağıtım modeli ve yakma planları eksiksiz biçimde değerlendirilmelidir.
Yaratıcı: Anonimlik tartışmalı olabilse de, zamanında iletişim güvenilirliğin daha önemli bir ölçütüdür. Yaratıcı resmî kanalları üzerinden yanıt veriyor mu? Verilen zaman çizelgelerine uyuyor mu? Yüksek düzeyde etkileşim iyiye işarettir ve kurucunun toplulukla ilgilenmeye, proje hakkındaki şüphe ya da soruları gidermeye zaman ayırdığını gösterir.
Araştırmanızı tamamladıktan sonra doğru DeFi sitesinde olduğunuzdan emin olun. Ziyaret ettiğiniz her pazar yerinin gerçekliğini doğrulayın ve işlemlerinizin meşru olması için site adresini her zaman projenin doğrulanmış sosyal medya hesaplarından alın.
2. Kripto cüzdanınızı güvence altına alın
Kripto cüzdanınıza erişimi kaybetmemek için kanıtlanmış yollar:
Seed phrase’inizi asla paylaşmayın: seed phrase’iniz, tüm varlıklarınıza giden yolu açan özel anahtardır (private key). Yalnızca size aittir.
Kripto cüzdanınızı yedekleyin: seed phrase’inizi doğru sırayla ve okunaklı biçimde birkaç kâğıda yazın ve bunları başka kimsenin erişemeyeceği yerlerde saklayın. Dayanıklılık için bir kripto etiketi (crypto tag) satın almayı da değerlendirebilirsiniz.
Bir çoklu coin kripto cüzdanı kullanın: Kriptoyu birden fazla blockchain’de alıp satıyorsanız, Gem Wallet gibi çoklu coin destekli bir kripto cüzdanda işlem yapmalısınız. Gem Wallet ile kriptonuzun (ya da mücevherlerinizin) tam kontrolünü ve sahipliğini her zaman elinizde tutarken birden fazla blockchain’de güvenle kripto alabilir ve alım satım yapabilirsiniz.
Airdrop’lar için ayrı bir kripto cüzdan oluşturun: güvende olmak için ana kripto cüzdanınızı asla airdrop avcılığında kullanmayın. Airdrop avcılığınız için Gem Wallet’ta yedek bir kripto cüzdan oluşturun.
3. Hesabınızı güvence altına alın
Merkezi hesabınızın güvenliğini aşağıdaki önlemlerle sıkılaştırabilirsiniz:
Öncelikle, kolayca tahmin edilemeyecek güçlü bir parola seçin.
İkinci olarak, parolanızı Notlar uygulamanız ya da Gmail gibi dijital platformlarda asla saklamayın; bu, hesabınıza yetkisiz erişim anlamına gelebilir. Parolanızı dijital olarak saklamanız gerekiyorsa 1Password gibi güvenilir bir parola yöneticisi kullanın.
Son olarak, ek güvenlik için iki faktörlü kimlik doğrulamayı (2-FA) etkinleştirin; merkezi bir pazar yerinde hesap açmak için Google Mail kullanıyorsanız tercihen Google Authenticator ile. Bu önlemler merkezi kötü amaçlı yazılım saldırılarını engellemeyebilse de, uygulanmaları hesap güvenliğinizi sıkılaştırmaya yardımcı olur.
Sonuç
Kriptonun popülerliği artmaya devam ettikçe siber tehdit ve saldırı riski de artıyor. Dijital varlıklarınızı korumak için uygun önlemleri almalı ve yalnızca itibarlı platformlarla işlem yapmalısınız.
